اهمیت پیشگیری از اعتیاد و نقش سازمان بهزیستی در ارتقای سلامت اجتماعی
مقدمه
اعتیاد به مواد مخدر و روانگردان، یکی از مهمترین معضلات اجتماعی، اقتصادی و بهداشتی در جهان و بهویژه در جوامع در حال توسعه است.
سازمان
ملل متحد اعتیاد را «تهدیدی برای امنیت انسانی» معرفی کرده و کشورها را به
اجرای برنامههای جامع پیشگیری و درمان فراخوانده است.
در
جمهوری اسلامی ایران نیز موضوع اعتیاد نهتنها بهعنوان یک مسئله فردی،
بلکه بهعنوان پدیدهای اجتماعی ـ فرهنگی مورد توجه جدی قرار گرفته و
دستگاههای متعددی در این عرصه فعالیت میکنند.
سازمان
بهزیستی کشور بهعنوان نهادی تخصصی و اجتماعی، نقش محوری در پیشگیری،
آموزش، مداخله زودهنگام و توانمندسازی افراد در معرض خطر ایفا میکند.
اهمیت پیشگیری از اعتیاد
کاهش بار اقتصادی و اجتماعی: هزینههای
ناشی از اعتیاد شامل هزینههای درمان، کاهش بهرهوری نیروی کار، تخریب
ساختار خانواده و افزایش جرایم مرتبط است. پیشگیری میتواند این هزینهها
را بهطور چشمگیری کاهش دهد.
ارتقای سرمایه انسانی: جامعهای که نیروی کار و جوانان آن از خطر اعتیاد مصون باشند، توانمندی بیشتری برای رشد علمی، فرهنگی و اقتصادی خواهد داشت.
پیشگیری بهعنوان اولویت سیاستگذاری: تجربه
جهانی نشان داده است که هر واحد سرمایهگذاری در امر پیشگیری، چندین برابر
بازدهی نسبت به درمان دارد. در همین راستا، سیاستهای کلی جمهوری اسلامی
ایران نیز بر تقویت رویکردهای پیشگیرانه و ارتقای سلامت اجتماعی تأکید
دارند.
نقش سازمان بهزیستی در پیشگیری از اعتیاد
سازمان بهزیستی
کشور، بهعنوان متولی رسمی پیشگیری از اعتیاد، بر اساس قوانین و اسناد
بالادستی، مجموعهای از خدمات تخصصی را در سطح ملی و استانی ارائه میدهد.
این خدمات در سه محور اصلی دستهبندی میشوند:
۱. آموزش و آگاهسازی
برنامههای اجتماعی و فرهنگی:
بهزیستی از طریق تولید محتوای آموزشی، کمپینهای اطلاعرسانی، انتشار
کتابچهها و بروشورهای تخصصی، تلاش میکند سطح آگاهی جامعه نسبت به
پیامدهای مصرف مواد را افزایش دهد.
آموزش خانوادهها:
والدین نقش کلیدی در پیشگیری از گرایش فرزندان به مواد مخدر دارند.
برگزاری کارگاههای فرزندپروری مثبت و آموزش مهارتهای ارتباطی، بخش مهمی
از خدمات بهزیستی است.
طرحهای مدارس و دانشگاهها:
بهزیستی با همکاری وزارت آموزش و پرورش و وزارت علوم، طرحهای پیشگیرانه
در محیطهای آموزشی را اجرا میکند تا نوجوانان و جوانان مهارت «نه گفتن» و
خودکنترلی را بیاموزند.
۲. غربالگری و مداخله زودهنگام
غربالگری اعتیاد در گروههای پرخطر: سازمان بهزیستی از طریق مراکز مشاوره و دفاتر پیشگیری، اقدام به شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر میکند.
ارائه خدمات روانشناسی و مددکاری اجتماعی:
در صورت شناسایی افراد آسیبپذیر، خدمات تخصصی رواندرمانی، مشاوره فردی و
خانوادگی و حمایتهای مددکاری اجتماعی در دسترس قرار میگیرد.
مداخله در بحران:
بهزیستی در شرایطی که فرد یا خانواده در آستانه آسیب قرار دارند، با اعزام
تیمهای تخصصی و مداخلهگر، اقدامات حمایتی فوری ارائه میدهد.
۳. توانمندسازی و ایجاد جایگزینهای سالم
مهارتآموزی و اشتغالزایی:
فقر و بیکاری از عوامل مهم گرایش به اعتیاد هستند. سازمان بهزیستی با
ارائه وامهای خوداشتغالی و آموزشهای فنی ـ حرفهای، زمینه بازگشت سالم به
اجتماع را فراهم میسازد.
برنامههای ارتقای تابآوری اجتماعی:
یکی از رویکردهای نوین در بهزیستی، افزایش تابآوری افراد و خانوادهها در
برابر فشارهای روانی و اجتماعی است. این امر با اجرای برنامههای
مهارتهای زندگی، آموزش مدیریت استرس و ارتقای سلامت روان محقق میشود.
حمایت از کودکان و نوجوانان در معرض خطر:
بهزیستی با ایجاد خانههای حمایتی، مراکز شبهخانواده و اجرای طرحهای
ویژه برای کودکان کار و خیابان، از ورود آنان به چرخه اعتیاد جلوگیری
میکند.
گنجینه وبسایت رسمی مددکاری اجتماعی ایرانیان | کتاب هفتم دکتر جواد طلسچی یکتا
معرفی کتاب گنجینه وبسایت رسمی مددکاری اجتماعی ایرانیان
وبسایت مددکاری اجتماعی ایرانیان که از سال ۱۳۹۰ فعالیت خود را آغاز کرده است، امروز یکی از معتبرترین رسانههای تخصصی در حوزه مددکاری اجتماعی و تابآوری در ایران به شمار میرود.
تازهترین تصمیم این مجموعه رسانهای، تألیف و انتشار کتابی با عنوان «گنجینه وبسایت رسمی مددکاری اجتماعی ایرانیان» است؛ کتابی که به قلم دکتر جواد طلسچی یکتا و با همکاری گروهی از نویسندگان و ویراستاران این وبسایت تدوین خواهد شد.
این اثر، هفتمین کتاب رسمی وبسایت مددکاری اجتماعی ایرانیان محسوب میشود و قرار است به عنوان کتاب سال ۱۴۰۴ معرفی و منتشر شود.
هدف اصلی از نگارش این کتاب، حفظ و ثبت خاطرات رسانهای و همچنین بازتاب رویدادها و وقایع مهم در طول بیش از یک دهه فعالیت این پایگاه تخصصی است.
اهمیت کتاب گنجینه در تاریخ مددکاری اجتماعی ایران
کتاب «گنجینه وبسایت رسمی مددکاری اجتماعی ایرانیان» تنها یک روایت ساده از گذشته نیست؛ بلکه به منزله آرشیوی زنده از تلاشها، افتخارات و تجربیات رسانهای
جامعه مددکاری اجتماعی کشور به شمار میرود. در این کتاب، مسیر پر فراز و
نشیب وبسایت در انعکاس رویدادهای تخصصی و فعالیتهای مدنی ثبت و ماندگار
خواهد شد.
خاطرات رسانهای ماندگار در کتاب گنجینه
رویداد مجتمع نیکوکاری رعد (تابستان ۱۳۹۳)
تنها پس از یکسال از آغاز فعالیت وبسایت مددکاری اجتماعی ایرانیان، این رسانه در تابستان ۱۳۹۳ و در رویدادی که در مجتمع نیکوکاری رعد برگزار شد، موفق شد رتبه دوم تولید محتوای تخصصی در حوزه حقوق جامعه معلولین کشور را کسب کند.
این
موفقیت در شرایطی به دست آمد که وبسایت هنوز در گمنامی قرار داشت، اما
همین رویداد نخستین جرقه برای ادامه مسیر پرانگیزه و هدفمند این رسانه
تخصصی شد.
پیوند با نخستین وبسایت مددکاری اجتماعی ایران
یکی از نقاط عطف دیگر در تاریخ این رسانه، همکاری با نخستین وبسایت مددکاری اجتماعی ایران به مدیریت خانم مینا آروانه و همسر ایشان جناب آقای دشتی (مدیر وقت روابط عمومی مجتمع نیکوکاری رعد) بود.
این همکاری سرآغاز فصل تازهای از همافزایی رسانهای و علمی در جامعه مددکاری اجتماعی ایران شد.
آغاز مسیر تابآوری
پس از این رویدادها، نقطه عطف دیگری در فعالیتهای رسانهای وبسایت شکل گرفت: ورود به حوزه تابآوری.
دکتر جواد طلسچی یکتا، مدیر این وبسایت، در پی حضور در یک کارگاه تخصصی تابآوری در استان گیلان، مسیر تازهای برای توسعه محتوای علمی و کاربردی در این حوزه آغاز کرد.
از
آن زمان تاکنون، تابآوری به یکی از محورهای اصلی تولید محتوای این رسانه
تبدیل شده و بستری برای رشد علمی و ترویج این مفهوم در کشور فراهم آورده
است.
سنگ بنای جامعه تابآور: ضرورت یک نظام آموزشی بومی برای مهارتهای زندگی
در دنیای پر از چالشهای امروز، جوامع بیش از هر زمان دیگری به توانایی تابآوری نیاز دارند. تابآوری، صرفاً یک صفت فردی نیست؛ بلکه یک مهارت اجتماعی است که باید در تار و پود یک ملت تنیده شود.
این توانایی، برای مقاومت در برابر بحرانهای اقتصادی، اجتماعی، و حتی
بلایای طبیعی، حیاتی است. باور به این که تابآوری مردم ایران در گروی یک
سیستم آموزشی بومی، نظاممند و هدفمند است، یک نگرش پیشرو و بنیادین است که
میتواند مسیر توسعه پایدار را هموار سازد.
شکاف در نظام آموزشی سنتی
سیستمهای آموزشی
سنتی در بسیاری از کشورها، عمدتاً بر انتقال دانش نظری و مفاهیم انتزاعی
تمرکز دارند. اگرچه این رویکرد برای پیشرفت علمی ضروری است، اما در پرورش
مهارتهای حیاتی زندگی و تابآوری، ناتوان است.
دانشآموزان سالها در مدارس حضور مییابند، اما اغلب بدون آمادگی لازم
برای مواجهه با واقعیتهای سخت زندگی، از سیستم خارج میشوند. آنها ممکن
است در دروس ریاضی و فیزیک موفق باشند، اما در مدیریت استرس، حل تعارضات،
برقراری ارتباط مؤثر یا پذیرش شکست، دچار ضعف هستند.
این شکاف، نه تنها آینده فردی افراد را به خطر میاندازد، بلکه از شکلگیری یک جامعه مقاوم و پایدار جلوگیری میکند.
ضرورت یک سیستم آموزشی بومی و فراگیر
برای رفع این کاستی، لازم است یک سیستم آموزشی جدید و جامع
طراحی شود که از همان دوران کودکی تا بزرگسالی، مهارتهای زندگی و
مؤلفههای تابآوری را به صورت یکپارچه و مستمر آموزش دهد. این سیستم باید
دارای ویژگیهای کلیدی زیر باشد:
بومیسازی محتوا: آموزش مهارتهای زندگی باید با فرهنگ، ارزشها
و چالشهای خاص جامعه ایران همخوانی داشته باشد. یک محتوای وارداتی که با
فرهنگ ما بیگانه است، نمیتواند مؤثر باشد. این سیستم باید با تکیه بر غنای
فرهنگی و تاریخی ایران، مفاهیمی همچون صبوری، همدلی، مسئولیتپذیری و امید
را در قالب داستانها، مثالها و فعالیتهای متناسب با جامعه ایرانی آموزش
دهد.
نظاممندی و برنامهریزی: آموزش تابآوری نباید یک فعالیت جانبی
و مقطعی باشد. این مهارتها باید در یک برنامه درسی منسجم و مدون، از
دوران پیشدبستانی تا دانشگاه و حتی در دورههای آموزشی بزرگسالان، گنجانده
شوند. هر مرحله از زندگی، چالشهای خاص خود را دارد و آموزشها باید
متناسب با آن چالشها طراحی شوند.
هدفمندی و نتیجهمحوری: این سیستم آموزشی باید اهداف مشخصی را
دنبال کند، مانند کاهش نرخ خودکشی، افزایش سطح سلامت روان، بهبود روابط
اجتماعی و توانمندسازی افراد برای حل مشکلات. ارزیابی مستمر و دقیق نتایج،
به ما این امکان را میدهد که از اثربخشی برنامهها مطمئن شویم و در صورت
لزوم آنها را بهبود بخشیم.
مؤلفههای کلیدی سیستم آموزشی جدید
یک سیستم آموزشی جامع برای تابآوری باید بر روی چند مؤلفه اصلی متمرکز شود:
شناخت و مدیریت هیجانات: کودکان و نوجوانان باید بیاموزند که
احساسات خود، از جمله خشم، ترس و ناامیدی را بشناسند و به روشی سالم با
آنها برخورد کنند. این مهارت، پایه و اساس سلامت روان و توانایی مقابله با
استرس است.
حل مسئله و تفکر انتقادی: به جای حفظ کردن پاسخها، باید به
دانشآموزان یاد داده شود که چگونه یک مشکل را تحلیل کنند، راهحلهای
مختلف را بررسی نمایند و تصمیمگیری کنند. این مهارت در مواجهه با چالشهای
پیچیده زندگی بسیار حیاتی است.
مهارتهای ارتباطی و همدلی: تابآوری یک پدیده انفرادی نیست؛
بلکه در بستر جامعه شکل میگیرد. آموزش مهارتهای ارتباطی مؤثر، گوش دادن
فعال و همدلی، به افراد کمک میکند تا شبکههای حمایتی قویتری بسازند.
پذیرش شکست و انعطافپذیری: در دنیای واقعی، شکست اجتنابناپذیر
است. سیستم آموزشی باید به جای تمرکز صرف بر موفقیت، به دانشآموزان
بیاموزد که چگونه از شکستها درس بگیرند، مجدداً بلند شوند و با
انعطافپذیری به راه خود ادامه دهند.
نقش سازمان بهزیستی در پیشگیری از خودکشی: تحلیل جامع و راهبردهای عملی
پژوهشی از دکتر جواد طلسچی یکتا، بنیانگذار برند تخصصی مددکاری اجتماعی ایرانیان
چکیده و واژههای کلیدی
خودکشی
به عنوان یک معضل پیچیده اجتماعی و بهداشتی، از چالشهای اصلی در بسیاری
از جوامع، از جمله ایران، محسوب میشود. این پدیده چندبعدی، که ریشه در
عوامل روانشناختی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی دارد، نیازمند مداخلات
سازمانیافته و چندوجهی است. سازمان بهزیستی کشور، به عنوان نهاد متولی
اصلی رفاه اجتماعی و سلامت روان در ایران، نقشی محوری در سیاستگذاری،
برنامهریزی و ارائه خدمات پیشگیرانه ایفا میکند. این گزارش با هدف تحلیل
جامع عملکرد این سازمان، از بررسی مبانی قانونی و ساختار سازمانی تا
ارزیابی اثربخشی برنامههای اجرایی و شناسایی چالشهای پیشرو، تدوین شده
است.
تحلیلها نشان میدهد که سازمان بهزیستی با بهرهگیری از
رویکردهای سهسطحی پیشگیری (اولیه، ثانویه و ثالثیه)، خدمات متنوعی از جمله
خطوط مشاوره تلفنی (۱۲۳ و ۱۴۸۰)، مراکز اورژانس اجتماعی و کمپینهای
آگاهیبخشی را ارائه میدهد. با این حال، اثربخشی این اقدامات با موانع جدی
از جمله محدودیتهای مالی و بودجهای، چالشهای ساختاری ناشی از سیاست
برونسپاری خدمات و تناقضات آماری در سطح ملی مواجه است. فقدان یک نظام
آماری یکپارچه و شفاف، برنامهریزی مبتنی بر شواهد را دشوار ساخته و نیاز
به هماهنگی بیشتر بین نهادهای ذیربط را برجسته میکند. در نهایت، این
گزارش ضمن تأیید نقش حیاتی بهزیستی، پیشنهادهایی عملی برای اصلاح نظام
آماری، تقویت مالی و ساختاری، و توسعه خدمات هدفمند برای گروههای
آسیبپذیر ارائه میدهد تا اثربخشی اقدامات پیشگیرانه افزایش یابد.
واژههای کلیدی: سازمان بهزیستی، پیشگیری از خودکشی، سلامت روان، اورژانس اجتماعی، صدای مشاور، آسیبهای اجتماعی، سیاستگذاری اجتماعی.
مقدمه: خودکشی به عنوان یک مسئله کلیدی سلامت اجتماعی در ایران
خودکشی،
پدیدهای جهانشمول و واقعیتی اجتماعی است که محدود به مکان یا زمان خاصی
نیست، اگرچه نرخ وقوع آن در جوامع مختلف، متفاوت است.۱ این معضل، به عنوان
یکی از مهمترین نگرانیهای بهداشت عمومی شناخته میشود و در سطح جهان،
دومین علت اصلی مرگومیر در گروه سنی ۱۵ تا ۲۹ سال محسوب میگردد.۳ از
دیدگاه کارشناسان، خودکشی یک آسیب چندبعدی است که ریشه در تعامل پیچیدهای
از عوامل زیستشناختی، ژنتیکی، روانشناختی، اجتماعی و فرهنگی دارد.۳
در
ایران، دادههای موجود حاکی از آن است که این پدیده در دهههای اخیر رو به
افزایش بوده و روند آن نگرانکننده تلقی میشود.۱ بر اساس برخی گزارشها،
روزانه بیش از ۱۳ نفر در ایران اقدام به خودکشی میکنند و بیشترین موارد در
میان افراد ۱۵ تا ۳۵ سال رخ میدهد.۴ این وضعیت، لزوم تدوین و اجرای
برنامههای پیشگیرانه و مداخلاتی مؤثر را بیش از پیش ضروری میسازد.۲
سازمان
بهزیستی کشور، نهادی دولتی زیرمجموعه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی،
مأموریتهای گستردهای در حوزه ارائه خدمات حمایتی، توانبخشی و پیشگیری از
آسیبهای اجتماعی بر عهده دارد.۷ این سازمان، به عنوان یک شبکه ایمنی
اجتماعی، گروههای آسیبپذیر شامل معلولان، کودکان بیسرپرست، زنان سرپرست
خانوار، سالمندان و افراد درگیر با اعتیاد را تحت پوشش قرار میدهد.۸ با
توجه به ارتباط تنگاتنگ آسیبهای اجتماعی با سلامت روان، سازمان بهزیستی
نقشی محوری و حیاتی در مقابله با پدیده خودکشی ایفا میکند.۲ هدف این
گزارش، ارائه یک تحلیل دقیق و مبتنی بر شواهد از نقش و عملکرد سازمان
بهزیستی در پیشگیری از خودکشی در ایران است، با تمرکز بر خدمات، چالشها و
ارائه راهکارهای عملی.
مبانی قانونی و چارچوب راهبردی سازمان بهزیستی
مأموریت
سازمان بهزیستی کشور در راستای تحقق اصول کلیدی قانون اساسی جمهوری اسلامی
ایران تعریف شده است.۱۰ اصول ۱۰، ۲۱ و ۲۹ قانون اساسی، دولت را مکلف به
تأمین حقوق و حمایتهای لازم برای افراد نیازمند، زنان و سایر اقشار
آسیبپذیر کرده است.۱۰ این سازمان با الهام از این مبانی قانونی و با تمرکز
بر یک رویکرد دانشمحور و تخصصی، وظایف خود را در سه حوزه اصلی پیشگیری،
اجتماعی و توانبخشی تعریف کرده است.۱۲
ساختار سازمانی بهزیستی، با
بهرهگیری از سه معاونت اصلی توانبخشی، امور اجتماعی و پیشگیری، رویکردی
کلنگر برای تقویت تابآوری فردی و اجتماعی دنبال میکند.۹ معاونت
توانبخشی، با ارائه خدماتی مانند کاردرمانی، گفتاردرمانی و رواندرمانی، به
توانمندسازی افراد دارای معلولیت جسمی، حسی، ذهنی و روانی مزمن
میپردازد.۹ این معاونت همچنین هزینههای دارویی و تجهیزات پزشکی را برای
افراد تحت پوشش تأمین میکند.۱۴ این خدمات به صورت غیرمستقیم در کاهش عوامل
خطر خودکشی، بهویژه در میان گروههایی که با معلولیتهای جسمی یا روانی
دست و پنجه نرم میکنند، مؤثر است.
معاونت امور اجتماعی و پیشگیری
نیز با ارائه خدمات مددکاری و مشاورههای روانشناختی، تلاش در جهت کاهش
آسیبهای اجتماعی مانند اعتیاد، کودکآزاری، و خشونت خانگی دارد.۷ بخش
پیشگیری، با برنامههای آگاهیبخشی و آموزش مهارتهای زندگی، به افزایش
ظرفیت افراد در مقابله با چالشهای زندگی میپردازد.۷ این ساختار سهمحوری،
نشاندهنده یک چارچوب جامع است که نه تنها به پیامدهای آسیبهای اجتماعی
میپردازد، بلکه در تلاش برای شناسایی و مدیریت عوامل ریشهای آنها نیز
هست.۹
برنامهها و خدمات اجرایی سازمان بهزیستی در پیشگیری از خودکشی
سازمان
بهزیستی با درک ابعاد پیچیده خودکشی، رویکردی سهسطحی را برای مداخلات
پیشگیرانه به کار میگیرد. این سطوح، از برنامههای ارتقایی در سطح جامعه
تا مداخلات فوری در لحظه بحران و خدمات توانبخشی پس از آن را شامل میشود.
الف) پیشگیری اولیه (ارتقای سلامت روان و آگاهیبخشی)
این
سطح از پیشگیری بر کاهش عوامل خطر و تقویت عوامل محافظتکننده در برابر
خودکشی، قبل از بروز هرگونه بحران، تمرکز دارد.۱۶ سازمان بهزیستی در این
راستا برنامههای زیر را اجرا میکند:
کارگاهها و آموزشهای تخصصی:
این سازمان با برگزاری کارگاههای آموزشی برای گروههای مختلف، از جمله
کارکنان نهادهای دولتی و غیردولتی، روانشناسان و مشاوران، و همچنین عموم
مردم، به ارتقای مهارتهای مقابلهای میپردازد.۱۶ سرفصلهای این آموزشها
شامل مدیریت خشم، مهارتهای حل مسئله، تابآوری اجتماعی و شیوههای صحیح
مواجهه با افراد پرخطر است.۱۶
پویشها و کمپینهای عمومی:
بهزیستی با مشارکت در پویشهای ملی و جهانی، مانند روز جهانی پیشگیری از
خودکشی (۱۰ سپتامبر)، تلاش میکند تا آگاهی عمومی را افزایش داده و انگ
مرتبط با خودکشی را کاهش دهد.۲ شعارهایی نظیر «همه ما نقشی در پیشگیری از
خودکشی داریم» ۲ و «با عمل امید بسازیم» ۲۱، بر رویکرد اجتماعمحور و
مشارکت عمومی در این حوزه تأکید دارد.۱۷
برنامههای جامعهمحور:
سازمان بهزیستی به توسعه شبکههای حمایتی محلی و گروههای همیار سلامت
روان میپردازد تا افراد و جوامع بتوانند در برابر تنشها مقاومت کنند.۹
ب) پیشگیری ثانویه (مداخله فوری در بحران)
این
سطح از خدمات بهزیستی، برای واکنش سریع و مؤثر به افراد در معرض خطر فوری
خودکشی طراحی شده است.۱۸ مهمترین ابزارهای این سطح عبارتند از:
خطوط تلفنی مشاوره: سازمان بهزیستی دو خط تلفن کلیدی را برای ارائه خدمات مشاوره و مداخله در بحران راهاندازی کرده است.۲۳
خط ۱۴۸۰ (صدای مشاور):
این خط مشاوره روانشناختی تلفنی، به صورت رایگان و محرمانه، به عموم
مردم، بهویژه در زمینههای اضطراب، افسردگی و مسائل خانوادگی، خدمات ارائه
میدهد.۲۴ این سامانه، که در استانهای مختلف فعال است، در صورت نیاز به
خدمات تخصصیتر، تماسگیرندگان را به مراکز مشاوره حضوری ارجاع میدهد.۲۵
خط ۱۲۳ (اورژانس اجتماعی):
این خط، یک سرویس تخصصی مداخله در بحرانهای اجتماعی است که به صورت
شبانهروزی و رایگان، به افراد در معرض خطر، از جمله افرادی که قصد خودکشی
دارند، خدمات ارائه میکند.۲۳
خدمات اورژانس اجتماعی:
تیمهای سیار اورژانس اجتماعی، پس از تماس با خط ۱۲۳، به محل اعزام شده و
مداخلات تخصصی خود را به صورت میدانی ارائه میکنند.۲۹ این تیمها با هدف
کنترل و کاهش بحرانهای فردی و خانوادگی، به افراد در معرض آسیب کمک کرده و
آنها را به مراکز مداخله در بحران ارجاع میدهند.۲۹
ج) پیشگیری ثالثیه (توانبخشی و حمایت پس از بحران)
این مرحله شامل خدمات تخصصی برای افرادی است که سابقه اقدام به خودکشی داشتهاند یا با مشکلات روانشناختی مزمن مواجه هستند.۱۸
خدمات مشاوره و رواندرمانی:
بهزیستی با ارائه مشاوره و خدمات روانشناختی رایگان در مراکز تحت نظارت
خود، به افراد دارای افکار یا سابقه اقدام به خودکشی کمک میکند.۱۸
پژوهشهای علمی نیز اثربخشی درمانهای مبتنی بر ذهنآگاهی و پذیرش و تعهد
را بر کاهش گرایش به خودکشی در گروههای آسیبپذیر، مانند دختران نوجوان،
تأیید کردهاند.۳۱
توانبخشی بیماران روانی مزمن:
یکی از گروههای پرخطر از نظر خودکشی، افراد دارای بیماریهای روانی مزمن
هستند. بهزیستی با ارائه خدمات توانبخشی درمانی، حمایتی و آموزشی در مراکز
روزانه و شبانهروزی، به بهبود کیفیت زندگی این افراد کمک میکند.
توانایی تابآوری به معنای مقاومت در برابر شرایط نامطلوب، انعطافپذیری و بازگشت موفقیتآمیز به حالت اولیه پس از مواجهه با مشکلات است.
این مهارت برای همه افراد، به ویژه برای افراد دارای معلولیت که با چالشهای منحصر به فردی در زندگی روزمره مواجه هستند، اهمیت حیاتی دارد. هوش مصنوعی (AI)
به عنوان یک فناوری قدرتمند، پتانسیل بالایی برای ایجاد و تقویت تابآوری
در این افراد دارد، چرا که میتواند موانع را از بین ببرد و راههای نوینی
برای توانمندسازی آنها ایجاد کند.
کاربردهای هوش مصنوعی در آموزش تابآوری
هوش مصنوعی میتواند در جنبههای مختلفی به افراد دارای معلولیت کمک کند تا تابآورتر شوند:
شخصیسازی آموزش و یادگیری
پلتفرمهای آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی میتوانند با تحلیل سبک یادگیری، نقاط قوت و ضعف هر فرد، برنامههای آموزشی کاملاً شخصیسازیشده ارائه دهند. برای مثال:
آموزش مهارتهای مقابلهای: سیستمهای هوش مصنوعی میتوانند با
ارائه بازیهای جدی (Serious Games) یا شبیهسازیهای واقعیت مجازی، به
افراد کمک کنند تا مهارتهای حل مسئله، مدیریت استرس و کنترل هیجانات را در
یک محیط امن و کنترلشده تمرین کنند.
پشتیبانی در زمان واقعی: چتباتها و دستیارهای مجازی مجهز به
هوش مصنوعی میتوانند در لحظه به سوالات و نگرانیهای افراد پاسخ دهند،
اطلاعات روانشناختی اولیه را ارائه کنند و با شناسایی نشانههای پریشانی،
فرد را به یک متخصص ارجاع دهند.
افزایش استقلال و خودکفایی
هوش مصنوعی ابزارهایی را فراهم میکند که به افراد دارای معلولیت کمک
میکند تا مستقلتر عمل کنند و این استقلال، مستقیماً به تقویت حس تابآوری
و اعتماد به نفس آنها منجر میشود.
فناوریهای کمکی هوشمند: فناوریهایی مانند تشخیص گفتار و پردازش زبان طبیعی (NLP) برای افراد دارای اختلالات گفتاری یا حرکتی، امکان تعامل با دنیای دیجیتال را فراهم میکنند. همچنین، سیستمهای بینایی کامپیوتری میتوانند به افراد نابینا یا کمبینا در مسیریابی و شناسایی موانع کمک کنند.
اتوماسیون خانگی: سیستمهای خانههای هوشمند مبتنی بر هوش
مصنوعی به افراد دارای معلولیت جسمی اجازه میدهند تا با استفاده از
فرمانهای صوتی یا یک اپلیکیشن، روشنایی، دما و سایر لوازم خانه را کنترل
کنند. این کنترل بیشتر بر محیط زندگی، حس توانمندی را افزایش میدهد.
بهبود دسترسی به اطلاعات و ارتباطات
دسترسی به اطلاعات و ارتباطات بخش مهمی از زندگی اجتماعی و حرفهای است که میتواند به تقویت تابآوری کمک کند.
