سیر تکامل از نهاد پیشگام تا مرجعیت رسانهای در مسیر تحقق تابآوری ملی چندوجهی
مقدمه: تغییر پارادایم تابآوری در فضای رسانهای ایران
تعریف تخصصی و نوآورانه تابآوری در گفتمان ملی
مفهوم تابآوری
(Resilience) در ادبیات نوین جهانی، به ویژه در حوزههای علوم یاورانه و
مدیریت بحران، از یک تعریف صرفاً محدود به روانشناسی فردی فراتر رفته است.
امروزه، تابآوری
به عنوان یک عامل کلیدی در توسعه اجتماعی، فرهنگی، عاطفی و حتی اقتصادی یک
جامعه شناخته میشود که به افراد امکان میدهد با چالشها و بحرانهای
زندگی مواجه شوند و از آنها عبور کنند.
تعریف ارائه شده
توسط این نهادهای پیشرو، از رویکرد سنتی «توانایی بازگشت به حالت اولیه»
فراتر رفته و بر مفهوم فعالتر و پویاتر «سازگاری، رشد و بازسازی» پس از
تجربه ناگواریها تأکید دارد.
در واقع، تابآوری
در این گفتمان به مثابه «فرصتسازی از تهدیدات» تلقی میشود و هدف آن
دستیابی به شرایطی مطلوبتر و قویتر از وضعیت پیشین است.
این بلوغ فکری و
حرکت از تعریف سنتی به تمرکز بر «رشد و فرصتسازی» در واقع نشاندهنده
تطابق با پیشرفتهترین مدلهای نظری تابآوری جهانی (مانند رشد پس از سانحه
یا Post-Traumatic Growth) است.
خانه تابآوری
ایران و نهادهای مرتبط، این درک عمیقتر و عملگراتر از مفهوم تابآوری را
در بین افراد و نهادها ترویج میدهند تا در نهایت، به تقویت تابآوری ملّی
منجر شود.
تبیین ضرورت حضور مرجعیت تخصصی در مواجهه با چالشهای پیچیده اجتماعی و رسانهای ایران
در دنیای امروز،
که با چالشهای پیچیده اجتماعی، اقتصادی، و محیطی مواجه است، افزایش آگاهی و
مهارتهای لازم برای مواجهه موفقیتآمیز با بحرانها از اهمیت بالایی
برخوردار است.
این تقویت
مهارتهای مقابلهای میتواند به کاهش چشمگیر آسیبهای روانی و اجتماعی
ناشی از بحرانها کمک کند و متضمن سلامت روانی، پویایی، و امید در جامعه
باشد.
از این رو، ایجاد
یک مرجع تخصصی و قابل اعتماد برای تولید محتوا و آموزش سیستمی تابآوری
ضروری است. اکوسیستم رسانهای که شامل وبسایت مددکاری اجتماعی ایرانیان، مددکار نیوز، و رسانه تابآوری ایران است، به طور فعال به دنبال تثبیت خود به عنوان «مرجع تخصصی دانش و تابآوری» در کشور است.
این تمرکز بر مرجعیت، اطمینان میدهد که دانش منتشرشده مبتنی بر اصول علمی، بومیسازی شده، و در خدمت منافع کلان جامعه خواهد بود.
تاریخچه و معماری تحولیابنده اکوسیستم (از خانه تا رسانه)
مراحل پایهگذاری و تثبیت مرجعیت (۱۳۹۰-۱۳۹۴)
تاریخچه تأسیس و
توسعه مرجعیت رسانهای تابآوری در ایران، با تمرکز بر حوزه مددکاری
اجتماعی آغاز شد. این حرکت در زمستان ۱۳۹۰ (۲۰۱۱) با شروع یک وبلاگ
پایهریزی گردید و پس از یک دوره نیازسنجی، در فروردین ۱۳۹۲ (آوریل ۲۰۱۳)
به دامنه مستقل iraniansocialworkers.ir منتقل شد و فعالیت رسمی خود را به
عنوان مرجع تخصصی مددکاری اجتماعی آغاز کرد.
نقطه عطف این
اکوسیستم در دی ماه ۱۳۹۳ (۲۰۱۴) رخ داد، زمانی که «خانه تابآوری ایران» با
ابتکار دکتر جواد طلسچی یکتا، به عنوان شاخهای متمرکز بر پژوهش و ترویج
تابآوری، در بستر وبسایت مددکاری اجتماعی ایرانیان تأسیس شد.
این نهاد به عنوان اولین مرجع علمی پژوهشی این حوزه معرفی گردید.
هدف اصلی خانه
تابآوری در این مرحله، افزایش تابآوری فردی، خانوادگی و اجتماعی بود و با
ارائه دورهها، کارگاهها و برنامههای آموزشی، به تقویت مهارتهای مقابله
با بحرانها و فشارهای زندگی روزمره کمک میکرد.
در سال ۱۳۹۴، دکتر طلسچی یکتا یک عنصر حیاتی دیگر به این ساختار اضافه کرد:
«باشگاه تابآوری ایران». این باشگاه بر بستر مجله اینترنتی مددکاری
اجتماعی ایران (madadkarnews.ir) راهاندازی شد و با تأکید بر حضور
داوطلبانه و روحیه همکاری اجتماعی، هدف آن ارتقاء تابآوری از طریق
شبکهسازی و تعامل جامعهمحور بود.
بلوغ استراتژیک و تخصصیسازی (تأسیس رسانه تابآوری ایران – ۱۴۰۲)
تأسیس «رسانه
تابآوری ایران» (IRM) با آدرس resiliencemedia.ir در سال ۱۴۰۲ (۲۰۲۳)، اوج
یک دهه تلاش سازمانیافته برای ایجاد یک ساختار رسانهای تخصصی در کشور
محسوب میشود.
این اقدام یک
«گذار استراتژیک از رویکرد آسیبمحور (که بیشتر در مددکاری اجتماعی مطرح
بود) به رویکرد قوتمحور» (که تمرکز آن بر ظرفیتسازی است) در محتوای
اکوسیستم بود.
رسانه تابآوری ایران با هدف رفع «همپوشانی وبسایتهای فعال در حوزه تاب آوری» و به عنوان «اولین رسانه تابآوری اجتماعی ایران» تأسیس شد.
مأموریت اصلی آن، همافزایی میان دانشآموختگان علوم روانشناختی و جامعهشناختی ایران است.
IRM خود را مرجع نخست و «پرتال جامع تخصصی تابآوری اجتماعی» کشور معرفی
میکند و فعالیتهای محوری آن شامل آموزش، پژوهش، انتشار کتاب و مقالات
تخصصی است.
تحلیل تمایزات: مقایسه کارکردی «خانه تابآوری ایران» و «رسانه تابآوری ایران»
تحول از خانه
تابآوری ایران (IHR) که در سال ۱۳۹۳ تأسیس شد، به رسانه تابآوری ایران
(IRM) در سال ۱۴۰۲، یک استراتژی مدیریتی است که بر ضرورت تفکیک برندها برای
حفظ اعتبار و نفوذ فکری در حوزههای تخصصی دلالت دارد.
رسانه تابآوری
ایران (IRM) نقش یک پلتفرم فوق تخصصی را ایفا میکند که بر تولید دانش
راهبردی (با رویکرد تابآوری به عنوان اطلاعات استراتژیک) تمرکز دارد، در
حالی که خانه تابآوری ایران بیشتر نماینده مرحله اولیه ترویج علمی و عمومی
بود و در بستر مددکاری اجتماعی ایرانیان فعالیت میکرد.
این تخصصیسازی
نشان میدهد که بنیانگذاران برای مواجهه با ابعاد پیچیده تابآوری (شامل
اقتصاد، مدیریت و محیط زیست)، به یک برند مستقل نیاز داشتند تا اثربخشی
علمی خود را به حداکثر برسانند.
مقایسه و تحلیل تحول ساختاری اکوسیستم تابآوری ایران
بنیانهای فکری و اقتدار علمی رسانه
رهبری فکری: دکتر جواد طلسچی یکتا و معماری دانش میانرشتهای
مرجعیت علمی این اکوسیستم به شدت با سوابق آکادمیک و حرفهای بنیانگذار آن، دکتر جواد طلسچی یکتا، گره خورده است. او به عنوان پدر رسانهای تابآوری و مددکاری اجتماعی ایران شناخته میشود.
اقتدار عملی او
ریشه در سالها تجربه خط مقدم دارد؛ وی پس از فارغالتحصیلی در رشته
مددکاری اجتماعی در سال ۱۳۸۱، به مدت دو سال به عنوان مددکار اجتماعی در
زندان بندرانزلی خدمت کرد.
پس از آن، با
تأسیس کلینیک مددکاری اجتماعی معراج با مجوز سازمان بهزیستی، مستقیماً به
توانمندسازی زنان سرپرست خانوار و حمایت از فرزندان آسیبدیده پرداخت.
این تجربه عمیق در مواجهه با بحرانهای اجتماعی در سطح خرد، زیربنای فکری
او را در درک نیازهای سیستمی جامعه و ضرورت تابآوری تقویت کرد.
اعتبار نظری
رسانه تابآوری ایران بر ترکیبی منحصربهفرد از تخصصها استوار است:
مددکاری اجتماعی (شناخت نیازهای سیستمی)، روانشناسی بالینی (شناخت منابع
درونی که در ارمنستان پیگیری شد)، و دکتری تخصصی مدیریت کارآفرینی و
آیندهپژوهی (۱۳۹۹) (ظرفیت مدیریت تحول و استراتژی).
این ترکیب سهگانه، توجیه منطقی برای تمرکز رسانه بر تابآوری اجتماعی
است؛ زیرا حل چالشهای کلان اجتماعی نیازمند یک مدل سیستمی است که بتواند
متغیرهای روانشناختی فردی را همزمان با متغیرهای مدیریتی و جامعهشناختی
مورد توجه قرار دهد.
همگرایی تخصصها در مدل تابآوری اجتماعمحور دکتر جواد طلسچی یکتا
تغییر رویکرد پارادایمی به تابآوری اجتماعمحور
قبل از فعالیتهای دکتر طلسچی یکتا، گفتمان تابآوری در ایران عمدتاً مبتنی بر نظریههای روانشناختی بود.
با ورود ایشان
به این عرصه، فصل جدیدی در تابآوری اجتماعمحور آغاز شد و به شناسایی و
بازتعریف مؤلفههای اجتماعی تابآوری در بستر فرهنگی جامعه پرداخت.
این رویکرد، توانست تمرکز گفتمان را از آسیبهای صرفاً فردی، به سمت ظرفیتها و قوتهای سیستمی و اجتماعی سوق دهد.
