توسعه ظرفیت جامعهمحور: کلید تابآوری اجتماعی در برابر بحرانها
توسعه ظرفیت جامعهمحور: کلید تابآوری اجتماعی در برابر بحرانها
مقدمه
در دنیای پرشتاب امروز، جوامع بهطور فزایندهای با انواع بحرانها، از جمله بلایای طبیعی (مانند سیل و زلزله)، بحرانهای اقتصادی (مانند تورم و رکود)، و تغییرات اجتماعی سریع مواجه هستند.
این وقایع نهتنها زیرساختها را تخریب میکنند، بلکه بر ساختار روانی، اجتماعی و اقتصادی افراد نیز تأثیر عمیقی میگذارند.
در چنین شرایطی، توانایی یک جامعه برای جذب شوک، مقاومت و بازسازی خود، که تحت عنوان تابآوری اجتماعی شناخته میشود، حیاتیترین عامل بقا و پیشرفت است.
در این مقاله، به بررسی نقش محوری مددکاری اجتماعی جامعهای در توسعه پایدار این تابآوری و ارائه راهبردهایی برای ظرفیتسازی محلی خواهیم پرداخت.
تمرکز ما بر روی رویکردهای غیرسیاسی، علمی و مبتنی بر توانمندسازی است.
تعریف و اهمیت تابآوری اجتماعی
تابآوری اجتماعی، صرفاً به معنای مقاومت در برابر یک بحران نیست؛ بلکه توانایی یک جامعه برای استفاده از منابع درونی و بیرونی خود جهت سازگاری، یادگیری، و بازگشت به وضعیتی بهتر از قبل است.
این مفهوم فراتر از کمکهای دولتی یا امداد خارجی بوده و بر قدرت و اراده مردم در سطح محلی تأکید دارد.
مددکاری اجتماعی جامعهای، با هدف اصلی توانمندسازی و عدالت اجتماعی، در کانون این فرآیند قرار میگیرد.
مددکاران در این حوزه، به عنوان تسهیلگر و مشاور، به جای ارائه راهحلهای از پیش تعیینشده، به جوامع کمک میکنند تا راهحلهای بومی خود را کشف و اجرا کنند.
ارکان سهگانه توسعه ظرفیت محلی
توسعه ظرفیت جامعهمحور برای تابآوری، بر سه رکن اساسی استوار است که باید به صورت متوازن تقویت شوند:
سرمایه اجتماعی (Social Capital): شبکههای اعتماد و همکاری
سرمایه اجتماعی، مجموعهای از روابط، اعتماد متقابل، و شبکههای همکاری است که امکان هماهنگی و اقدام جمعی را فراهم میآورد. این رکن شامل موارد زیر است:
