در این نوشتار به موضوع “تابآوری رابطهای و سیستمهای حمایتی: نقش شبکههای اجتماعی در تسهیل رشد پس از سانحه (PTG)” خواهیم پرداخت که در ادامه می خوانید.
فهرست عناوین [پنهان]
تابآوری رابطهای و سیستمهای حمایتی
نقش شبکههای اجتماعی در تسهیل رشد پس از سانحه (PTG)
مقدمه: فراتر از “بازگشت به حالت اولیه”
در روانشناسی مثبتنگر، مفهوم تابآوری (Resilience) به توانایی فرد برای “بازگشتن به حالت اولیه” پس از مواجهه با یک رویداد آسیبزا اشاره دارد. اما رویکردهای نوین، مفهومی عمیقتر را مطرح کردهاند:
رشد پس از سانحه (Post-Traumatic Growth – PTG). PTG تحول روانشناختی مثبتی است که از دل مبارزه و رنج ناشی از تروما پدید میآید. این رشد شامل افزایش قدردانی از زندگی، روابط انسانی قویتر، حس توانمندی شخصی و تغییرات معنوی است.
در حالی که تحقیقات اولیه بر ویژگیهای فردی (مانند خوشبینی) تمرکز داشتند، مطالعات فوقتخصصی امروز نشان میدهند که فرآیند PTG هرگز یک رویداد فردی نیست؛ بلکه یک پدیده رابطهای و سیستمی است.
اینجاست که مفهوم “تابآوری رابطهای” و نقش حیاتی “سیستمهای حمایتی” و “شبکههای اجتماعی” در تسهیل PTG مطرح میشود.
ماهیت تابآوری رابطهای: قدرت “ما”
تابآوری رابطهای (Relational Resilience) فراتر از صرف دریافت حمایت اجتماعی است.
این مفهوم بر توانایی یک سیستم اجتماعی (مانند زوجین، خانواده یا یک گروه محلی) در حفظ پیوندها، همکاری مؤثر، و انطباق با تغییرات پس از تروما تأکید دارد.
این تابآوری نه یک صفت فردی، بلکه یک فرایند پویا است که در تعاملات روزمره و بحرانها شکل میگیرد.
تابآوری رابطهای از سه منظر، PTG را تسهیل میکند:
- بازسازی روایت مشترک: پس از سانحه، جهانبینی فرد “متلاشی” میشود. شبکههای اجتماعی نزدیک (بهویژه خانواده) با ایجاد یک روایت مشترک جدید از بحران، به فرد کمک میکنند تا معنایی متفاوت و مثبتتر از رنج خود بسازد و آن را در هویت جدید خود جای دهد.
- تنظیم هیجانی مشترک: شبکههای حمایتی قوی، فضای امنی را برای ابراز هیجانات منفی و درد فراهم میکنند. این تنظیم هیجانی مشترک، از گرفتار شدن فرد در نشخوار فکری آسیبزا جلوگیری کرده و انرژی شناختی او را برای “نشخوار فکری آگاهانه” (Deliberate Rumination) – که پیشنیاز PTG است – آزاد میسازد.
- تأیید توانمندی: افراد در شبکههای حمایتی قوی، نه تنها حمایت عاطفی، بلکه تأیید و بازخورد مثبت درباره تواناییهای جدید خود را دریافت میکنند. این بازخوردها حس خودکارآمدی و قوت شخصی (یکی از ابعاد اصلی PTG) را تقویت میکند.
