فهرست عناوین [نمایش]
بنیانگذار رسانه تاب آوری ایران
تحلیل راهبردی اکوسیستم جواد طلسچی یکتا: از مددکاری اجتماعی میدانی تا معماری تاب‌آوری اجتماعی و توسعه گفتمان ملی
مقدمه تحلیلی و تبیین چارچوب
ضرورت پژوهش و جایگاه گفتمان تاب‌آوری در ساختار اجتماعی ایران
بنیانگذار رسانه تاب آوری: در عصر حاضر، که جوامع با سرعت فزاینده‌ای از چالش‌ها، تغییرات ساختاری و بحران‌های گوناگون اقتصادی، اجتماعی و محیط زیستی روبرو هستند، نیاز به ارتقاء ظرفیت حیاتی تاب‌آوری (Resilience) بیش از پیش محسوس است.۱
تاب‌آوری به عنوان توانایی افراد و جوامع برای انطباق، مقاومت و پایداری در برابر تحولات دشوار تعریف می‌شود.۲
این پژوهش به تحلیل مسیر حرفه‌ای و فکری دکتر جواد طلسچی یکتا، یکی از پیشگامان این حوزه در ایران، می‌پردازد که با تأسیس نهادهای رسانه‌ای تخصصی، نقش مهمی در تبیین، بومی‌سازی و ارتقاء آگاهی عمومی درباره این مفهوم ایفا کرده است.۱
تحلیل اکوسیستم فکری و سازمانی دکتر طلسچی یکتا، که از تجربه عملیاتی در حوزه مددکاری اجتماعی آغاز شده و به مهندسی یک پلتفرم رسانه‌ای استراتژیک برای توسعه تاب‌آوری اجتماعی ختم می‌شود، الگویی از نحوه تبدیل دانش تخصصی به یک گفتمان عمومی-ملی را ارائه می‌دهد.
بررسی فعالیت‌های ایشان نشان می‌دهد که چگونه یک متخصص توانسته است یک خلأ استراتژیک در حوزه دانش‌رسانی اجتماعی را شناسایی و با تأسیس رسانه‌ای معتبر، برای استانداردسازی دانش و ایجاد مرجعیت واحد در مقیاس ملی اقدام نماید.
دامنه پژوهش و مبانی منابع اطلاعاتی
این مقاله پژوهشی به صورت جامع و انحصاری بر داده‌های منتشر شده در سه پایگاه اصلی تمرکز دارد: رسانه تاب‌آوری ایران (resiliencemedia.ir)، پایگاه خبری مددکار نیوز (madadkarnews.ir)، و مددکاری اجتماعی ایرانیان (iraniansocialworkers.ir).
تحلیل ساختاریافته این منابع، امکان بررسی سیر تحول نهادی و مفهومی دکتر طلسچی یکتا را به عنوان “معمار توانمندسازی اجتماعی در ایران” فراهم می‌سازد.۳
تمرکز بر این منابع نشان می‌دهد که تحول سازمانی ایشان، یعنی جابجایی تمرکز از مداخلات خرد و میدانی (نظیر کلینیک مددکاری) به سمت ایجاد مرجعیت رسانه‌ای واحد (رسانه تاب‌آوری ایران در سال ۱۴۰۲)، پاسخی آگاهانه به این نیاز بود که مداخلات خرد دارای مقیاس‌پذیری ملی نیستند.
این استراتژی مدیریتی، با هدف رفع همپوشانی و ایجاد یک مرجع کلیدی در فضای مجازی، برای تأثیرگذاری گسترده‌تر و استانداردسازی دانش در سطح جامعه طراحی شده است.۱
مبانی فکری و تکامل حرفه‌ای: از عملگرایی تا استراتژی
ریشه‌های عملیاتی: تحصیلات و تجارب اولیه مددکاری اجتماعی
مسیر حرفه‌ای دکتر جواد طلسچی یکتا، متولد ۲۰ مهر ۱۳۵۷ و ساکن شهرستان بندرانزلی ۵، بر اساس یک توالی آموزشی و عملیاتی استوار است که نقطه عزیمت آن رشته مددکاری اجتماعی است.
ایشان بلافاصله پس از فارغ‌التحصیلی از این رشته در سال ۱۳۸۱، در قالب خدمت سربازی به عنوان مددکار اجتماعی و مسئول بند اطفال زندان بندرانزلی مشغول به کار شدند و طی دو سال تجارب بسیار مهمی در مواجهه مستقیم و میدانی با آسیب‌های اجتماعی کسب نمودند.۵
پس از اتمام دوره سربازی و تحصیلات آکادمیک در رشته‌های موسیقی کلاسیک و روانشناسی در ارمنستان ۵، ایشان فعالیت‌های میدانی خود را در ایران ادامه دادند.
این تجارب با تأسیس کلینیک مددکاری اجتماعی معراج با مجوز سازمان بهزیستی به اوج رسید.
در این مرکز، ایشان به طور مستقیم به امور تخصصی مددکاری اجتماعی، عمدتاً در شاخه‌های توانمندسازی زنان سرپرست خانوار و حمایت از فرزندان بی سرپرست و بد سرپرست سازمان بهزیستی، پرداختند و طرح‌های مختلفی در زمینه پیشگیری و مقابله با آسیب‌های اجتماعی اجرا نمودند.۵
رویکرد چندرشته‌ای و توسعه استراتژیک دانش
سوابق تحصیلی بنیانگذار رسانه تاب آوری ایران نشان‌دهنده یک رویکرد بین‌رشته‌ای آگاهانه است که زیربنای مدیریت اکوسیستم رسانه‌ای کنونی ایشان را تشکیل می‌دهد.
در کنار ریشه‌های قوی مددکاری و مطالعات روانشناسی بالینی، ایشان از سال ۱۳۹۷ مطالعات راهبردی خود را در حوزه کوچینگ آغاز کرده و در سال ۱۳۹۹ موفق به اخذ مدرک دکتری در رشته مدیریت راهبردی و سازمانی کوچینگ (مدیریت کسب و کار) شدند.۵
این ترکیب تخصصی—ادغام دانش عمیق در زمینه نیازهای اجتماعی (مددکاری)، مدیریت بحران فردی (روانشناسی) و مهارت‌های عملیاتی و سازمانی (دکتری مدیریت راهبردی)— چارچوب نظری «تاب‌آوری مبتنی بر توانمندسازی» را شکل داد.
این امتزاج دانش به ایشان این توانایی را بخشید که تاب‌آوری را نه صرفاً به عنوان یک مفهوم روان‌درمانی یا مداخلات حمایتی، بلکه به عنوان یک ابزار مدیریتی و یک ظرفیت اجتماعی قابل برنامه‌ریزی و رشد (Development) در نظر بگیرند، که این نگاه کاملاً با هدف “ارزش آفرینی” سازمانی و ملی سازگار است.
تقدیرنامه‌ها و جایگاه آکادمیک
اعتبارسنجی ملی و دانشگاهی فعالیت‌های ایشان، مرجعیت محتوایی پلتفرم‌های رسانه‌ای را تقویت می‌کند. دکتر طلسچی یکتا در سال ۱۳۹۵ به عنوان مددکار نمونه کشور انتخاب شد.۹
همچنین، به واسطه کلیه تلاش‌ها و فعالیت‌های تخصصی چندین ساله در حوزه‌های مختلف مددکاری اجتماعی و تاب‌آوری، در سال ۱۳۹۷ در نخستین جشنواره جایزه ملی آرمان برتر به عنوان مدیر ارزش آفرین کشور مورد تقدیر قرار گرفت.۵
علاوه بر این، ایشان از سال ۱۴۰۰ تاکنون به عنوان استاد مدعو در دانشگاه علامه طباطبایی مشغول به فعالیت بوده‌اند.۹
مهندسی اکوسیستم رسانه‌ای
تأسیس پلتفرم‌های رسانه‌ای توسط دکتر طلسچی یکتا یک توالی استراتژیک و هدفمند را دنبال می‌کند که از پوشش عمومی مددکاری اجتماعی آغاز و به تخصص‌گرایی در تاب‌آوری اجتماعی ختم می‌شود. این روند در سه فاز متوالی قابل بررسی است.
فاز اول: پایه‌گذاری رسانه جامع مددکاری اجتماعی (۱۳۹۲)
از سال ۱۳۹۰، در موازات فعالیت‌های عملیاتی و میدانی، دکتر طلسچی یکتا پس از یک دوره شش ماهه نیازسنجی از وضعیت فضای رسانه‌ای و مجازی مددکاری اجتماعی کشور، زیرساخت‌های لازم برای تأسیس وبسایت جامع مددکاری اجتماعی ایرانیان را ایجاد نمودند.۵
این رسانه جامع در نهایت در سال ۱۳۹۲ به شکل رسمی، با گستره پوشش رسانه‌ای ملی و فراملی، راه‌اندازی شد.۵
این پلتفرم به سرعت از طریق اجرای چندین کارزار رسانه‌ای با موضوعات متنوع اجتماعی شناخته شد، به طوری که روزانه صدها آی‌پی مختلف آن را رصد می‌نمودند.۵
همچنین، به دلیل احساس خلأ در روابط بین‌المللی، زمینه ایجاد بخش انگلیسی این وبسایت فراهم شد و وبسایت انگلیسی مددکاری اجتماعی ایرانیان از سال ۲۰۱۵ فعالیت خود را آغاز نمود.۵
فاز دوم: ظهور خانه و باشگاه تاب‌آوری (۱۳۹۳-۱۳۹۴)
با توجه به درک اهمیت مفهوم تاب‌آوری در مواجهه با چالش‌های اجتماعی، در دی ماه ۱۳۹۳، «خانه تاب‌آوری ایران» با ابتکار دکتر جواد طلسچی یکتا تأسیس شد.۱
این مرکز به عنوان نخستین مرجع علمی رسانه‌ای تاب‌آوری در ایران معرفی شد.۳ رسالت فکری این مرکز ایجاد فضایی منسجم برای تبادل نظر، انتشار مطالب علمی و آگاهی‌بخشی و همچنین فراهم کردن بستر هم‌افزایی فعالیت‌های علمی و پژوهشی در حوزه تاب‌آوری بود که متخصصین علوم روانشناختی و جامعه‌شناختی را هم‌آورد می‌ساخت.۱
در ادامه این حرکت، تأسیس باشگاه تاب‌آوری ایران در سال ۱۳۹۴ بر بستر مجله اینترنتی مددکاری اجتماعی، نقطه عطفی در فعال‌سازی تخصص‌های نوین در حوزه تاب‌آوری و افزودن بُعد شبکه‌سازی و اجتماعی به فعالیت‌های رسانه‌ای بود.۳
فاز سوم: تثبیت مرجعیت تخصصی و تأسیس رسانه تاب‌آوری ایران (۱۴۰۲)
در تابستان ۱۴۰۲ (۲۰۲۳)، دکتر طلسچی یکتا با هدف رفع همپوشانی وبسایت‌های فعال در حوزه تاب‌آوری و پاسخ به یک خلأ اطلاعاتی استراتژیک در کشور ۳، اقدام به تأسیس اولین رسانه تاب‌آوری اجتماعی به نشانی resiliencemedia.ir (یا Talisweb.ir) نمودند.۱
این اقدام نشان‌دهنده یک نقشه راه برای تبدیل شدن از یک نهاد فعال به یک مرجع نهایی (Key Reference) در حوزه تخصصی است.
این رسانه اکنون به عنوان “نخستین پلتفرم تخصصی تاب‌آوری اجتماعی در ایران” و “پرتال جامع تخصصی تاب‌آوری کشور” معرفی شده است.۳
این توالی تأسیس نهادها یک استراتژی مدیریتی را آشکار می‌سازد که در آن، «مددکاری اجتماعی ایرانیان» نقش بستر نهادی و عمومی را ایفا کرد، «خانه تاب‌آوری» بازوی علمی-پژوهشی را فعال نمود، و در نهایت، «رسانه تاب‌آوری ایران» به عنوان نهاد متمرکز برای استانداردسازی و تثبیت دانش بومی‌شده تاب‌آوری عمل می‌کند.
توالی زمانی و استراتژیک تأسیس نهادهای اکوسیستم بنیانگذار رسانه تاب آوری ایران به شرح زیر است:
توالی زمانی و استراتژیک تأسیس نهادهای اکوسیستم دکتر طلسچی یکتا
| عنوان نهاد/پلتفرم | تاریخ تأسیس (شمسی/میلادی) | هدف اصلی/رسالت | نقش در اکوسیستم | سندیت |
| کلینیک مددکاری اجتماعی معراج | پس از ۱۳۸۳ (پس از اتمام سربازی) | امور تخصصی مددکاری، توانمندسازی زنان سرپرست خانوار و اطفال | فاز میدانی و عملیاتی مددکاری، ریشه عملیاتی | ۵ |
| وبسایت جامع مددکاری اجتماعی ایرانیان | ۱۳۹۲ (رسمی) | پوشش رسانه‌ای ملی و فراملی مددکاری، رفع خلأ رسانه‌ای ملی | فاز رسانه‌ای اولیه، زیرساخت اصلی اکوسیستم | ۵ |
| خانه تاب‌آوری ایران | دی ۱۳۹۳ (زمستان ۲۰۱۴) | نخستین مرجع علمی رسانه‌ای تاب‌آوری، هم‌افزایی علمی و پژوهشی | فاز گذار به حوزه تخصصی تاب‌آوری، بسترسازی فکری | ۱ |
| رسانه تاب‌آوری ایران (resiliencemedia.ir) | تابستان ۱۴۰۲ (۲۰۲۳) | اولین رسانه تخصصی تاب‌آوری اجتماعی کشور، مرجعیت کلیدی آموزش و پژوهش | تثبیت گفتمان اجتماع‌محور و مرجعیت نهایی، رفع همپوشانی | ۳ |
تحلیل استراتژیک رسانه تاب‌آوری ایران: مأموریت، رویکرد و تأثیرات
چارچوب مأموریت سه‌گانه (آموزش، پژوهش، توسعه)
رسانه تاب‌آوری ایران مأموریت خود را بر اساس سه رکن اصلی آموزش، پژوهش و توسعه تاب‌آوری ایرانیان متمرکز ساخته است.۲ در بُعد آموزش، هدف تبدیل شدن به مرجعی کلیدی برای آموزش و تأکید ویژه بر بومی‌سازی مفاهیم تاب‌آوری است.۴
این رسانه می‌کوشد تا دانش تاب‌آوری را به راهبردهای عملی برای افراد، خانواده‌ها و جوامع تبدیل کند تا تنها به محافل آکادمیک محدود نماند.۴
در زمینه پژوهش، رسالت اصلی، انتشار آخرین مقالات و پژوهش‌ها در حوزه‌های مختلف تاب‌آوری، از جمله انتشار کتاب، مقاله، یادداشت و آخرین به‌روزرسانی‌ها است.۴
این کارکرد، برای پر کردن شکاف میان دانش نظری و اجرای عملی دانش تاب‌آوری، از طریق یک استراتژی محتوایی آگاهانه صورت می‌گیرد.۴
رکن توسعه و بومی‌سازی نیز شامل گسترش محتوا از تاب‌آوری فردی تا تاب‌آوری سازمانی و اجتماعی با رویکردی جامع، و تثبیت و اعتباربخشی به دانش تاب‌آوری در کشور برای ایجاد یک درک ملی منسجم و کاربردی است.۲
رویکرد جامعه‌محور و بین‌رشته‌ای
رسانه تاب‌آوری ایران با رویکردی جامع و بین‌رشته‌ای، بر یکپارچه‌سازی و اتحاد فارغ‌التحصیلان علوم روانشناختی و جامعه‌شناختی در سراسر کشور تمرکز دارد.۴
این بنیاد بین‌رشته‌ای قوی، که اصول مددکاری اجتماعی را در چارچوب تاب‌آوری ادغام می‌کند ۴، نشان‌دهنده دیدگاهی عملی، انسان‌محور و جامعه‌محور است که تاب‌آوری را نه یک ویژگی مجزا، بلکه یک فرآیند پویا می‌بیند که ریشه در ساختارهای اجتماعی دارد و نیازمند مداخلات سیستمی است.
اگرچه این رسانه از نظر ساختار راهبردی تحت هدایت بنیانگذار اکوسیستم (دکتر طلسچی یکتا) قرار دارد، اما تحلیل‌ها نشان می‌دهند که تیم تخصصی آن، برای حفظ کیفیت و جلوگیری از تداخل محتوایی، از استقلال عملیاتی کامل از پلتفرم‌های قدیمی‌تر چون مددکار نیوز و پایگاه جامع مددکاری اجتماعی ایرانیان برخوردار است.۲
سهم در ترویج فرهنگ تاب‌آوری
فعالیت‌های دکتر طلسچی یکتا در حوزه رسانه، نقش مهمی در ترویج و نهادینه‌سازی تاب‌آوری به عنوان یک ارزش اساسی ایفا کرده است. این پلتفرم با هدف مبارزه با تحریف و ارائه اطلاعات دقیق، به ترویج فرهنگ تاب‌آوری می‌پردازد.۴
تعهد به تبدیل تاب‌آوری به یک نیروی ملموس و تأثیرگذار برای توسعه اجتماعی، با ترویج درکی عملی و کاربردی از این مفهوم، یکی از اهداف محوری است.۴
در تبیین این دیدگاه، بیش از یکصد یادداشت و مقاله تخصصی از ایشان در رسانه‌های مختلف همچون مهر، ایسنا، ایرنا، سلامت نیوز، و مرور منتشر شده است.۸ (ایشان همچنین به عنوان گزارشگر رسمی خبرگزاری سلامت نیوز نیز فعالیت می‌کنند.۸)
در گفتارهای محوری خود در پایگاه خبری مددکار نیوز، دکتر طلسچی یکتا بر ضرورت‌هایی چون گفتگو به عنوان زیربنای تاب‌آوری خانواده 13 و ضرورت مشارکت مردم جهت تبیین مسائل اجتماعی 13 تأکید کرده‌اند.
تعریف نوین تاب‌آوری: تحول از روانشناختی به توانمندسازی اجتماعی
مهم‌ترین میراث فکری دکتر جواد طلسچی یکتا، ارائه تعریف جامع و نوین از تاب‌آوری است که ماهیت اجتماع‌محور و توانمندساز دارد. این تعریف، گفتمان ملی را به طور اساسی تحت تأثیر قرار داده است.
تغییر پارادایم از تمرکز بر روانشناسی فردی به اجتماع‌محوری
پیش از فعالیت‌های دکتر طلسچی یکتا، نگاه غالب در ایران بر تاب‌آوری روانشناختی متمرکز بود که آن را به عنوان یک ویژگی فردی مورد بررسی قرار می‌داد.۳
با این حال، ایشان با تلفیق بینش عمیق حاصل از مددکاری اجتماعی، روانشناسی و آینده‌پژوهی، رویکردی نوین را بنیان نهاد که برای اولین بار توجه و تأکید ویژه‌ای بر تاب‌آوری اجتماع‌محور و اجتماعی داشت.۳
این تغییر دیدگاه، تاب‌آوری را از حاشیه مباحث صرفاً آکادمیک به متن گفتمان عمومی جامعه ایران منتقل کرد و نشان داد که تاب‌آوری تنها یک ویژگی فردی نیست، بلکه یک ظرفیت جمعی است که باید در بستر جامعه و با مشارکت همگانی تقویت شود.۳
این تحول، در واقع، تاب‌آوری را از یک مداخله رفاهی به یک ابزار توسعه ملی ارتقا می‌دهد.
تعریف جامع تاب‌آوری بر پایه توانمندسازی
تعریف جدید دکتر طلسچی یکتا از تاب‌آوری بر مفهوم توانمندسازی (Empowerment) استوار است.۳
از دیدگاه ایشان، تاب‌آوری صرفاً به معنای تحمل یا بازگشت به حالت اولیه پس از یک بحران نیست.۳ بلکه شامل توانایی‌های گسترده‌تری است:
- انطباق، بازیابی و رویارویی مؤثر: توانایی انطباق، بازیابی و رویارویی مؤثر با مشکلات.۳
- مؤلفه‌های پیشگیرانه: این تعریف به طور صریح شامل پیشگیری، آموزش و توانمندسازی جامعه در ابعاد روانی، اقتصادی و فرهنگی نیز می‌شود.۳
این رویکرد جامع، افراد و جوامع را قادر می‌سازد تا نه تنها از پس چالش‌ها برآیند، بلکه از آن‌ها برای رشد و توسعه نیز استفاده کنند.۳
این تفسیر، با گنجاندن مؤلفه‌های اقتصادی و فرهنگی در تعریف تاب‌آوری، مسئولیت مقابله با بحران‌ها را از دوش تنها نهادهای دولتی برداشته و آن را به یک ظرفیت جمعی و خود-سازمانده در جامعه (با کمک ابزارهای رسانه‌ای) تبدیل می‌کند.
تحلیل ابعاد رویکرد نوین تاب‌آوری (مبتنی بر توانمندسازی) در جدول زیر نشان داده شده است:
