فهرست عناوین [پنهان]
- چشمانداز رسانه تابآوری ایران در تحقق اهداف «تابآوری ملی چندوجهی»
- چکیده تفصیلی
- چارچوب نظری و زمینهیابی تابآوری در ایران
- نقد آموزشهای تابآوری در ایران و ضرورت ارزیابی اثربخشی
- مبانی سوسیوگرام و جامعهسنجیِ آموزشی
- مدل پایشمحور سوسیوگرامی: نوآوری در ارزیابی اثربخشی آموزش
- نتیجهگیری، دستاوردها و راهکارهای سیاستگذاری
چشمانداز رسانه تابآوری ایران در تحقق اهداف «تابآوری ملی چندوجهی»
تحلیل نقش رسانه تخصصی در گذار از آموزشهای نظری به ارزیابی اثربخشی خروجی در بافتار ملی ایران
چکیده تفصیلی
رسانه تابآوری ایران، به عنوان اولین پرتال تخصصی تابآوری اجتماعی در کشور، یک الگوی عملیاتی نوآورانه را در زمینه توسعه تابآوری اجتماعی ایرانیان و نیل به تابآوری ملی چندوجهی معرفی کرده است.۱
فعالیتهای این رسانه بر پایه آموزش، پژوهش و توسعه تابآوری بنا شده و به طور خاص، بر استفاده از ظرفیتهای انسانی متخصصین جوان در حوزههای علوم یاورانه، بالاخص مددکاران اجتماعی، روانشناسان و جامعهشناسان، تأکید دارد.۲
هسته محوری این رویکرد، نه تنها ارائه آموزشهای داوطلبانه (جهادی) برای کلیه سازمانها و نهادهای حمایتی، فرهنگی، مذهبی و صنعتی است ۳، بلکه به شدت از مدلهای صرفاً کسبوکاری که فاقد ارزیابی اثربخشی هستند، فاصله گرفته و بر ارزیابی میزان کارآمدی و اثربخشی خروجی تمرکز مینماید.۵
این مقاله پژوهشی به تحلیل انتقادی وضعیت آموزشهای تابآوری در ایران میپردازد و در ادامه، نوآوری متدولوژیک رسانه تابآوری ایران را تشریح میکند:
استفاده از مدل پایشمحور سوسیوگرامی به عنوان یک اتود تخصصی در مددکاری گروهی، جهت ارزیابی کارآمدی آموزشها در سه مرحله (پیش از مداخله، حین آموزش، و پس از اتمام فرایند).۶
تحلیل عمیق این مدل نشان میدهد که این رویکرد پژوهشمحور، نه تنها یک ابزار جامعهسنجیِ آموزشی دقیق برای اندازهگیری تغییر در آگاهی و شبکههای گروهی فراهم میآورد، بلکه با ایجاد یک چرخه بازخورد مستمر، به تشخیص نیازهای استمرار آموزش کمک شایانی مینماید.
این تمرکز بر اثربخشی، نقش محوری این رسانه را به مثابه یک نهاد مسئولیتپذیر غیردولتی در تقویت بنیانهای تابآوری نهادی و اجتماعی کشور تثبیت میکند.
چارچوب نظری و زمینهیابی تابآوری در ایران
تبارشناسی و ابعاد تابآوری: از سطح فردی تا تابآوری ملی چندوجهی
مفهوم تابآوری در ادبیات علمی به عنوان یک ظرفیت حیاتی شناخته میشود که فراتر از توانایی صرف برای مقاومت در برابر فشارها است؛ بلکه شامل قابلیت تطبیقپذیری، یادگیری از چالشها و بازسازی به سمت پیشرفت پس از وقوع بحرانها میشود.۷
سیر مطالعاتی این مفهوم نشان میدهد که تابآوری در ابتدا در سطح فرد و خانواده مورد بررسی قرار گرفته و سپس به تدریج به حوزههای کلانتر سازمانی، اجتماعی و در نهایت، ملی تسری یافته است.۸
در سطح کلان، تابآوری ملی (National Resilience) به مجموعهای از ظرفیتها و تواناییهای یک ملت در مواجهه با شوکها و فشارهای شدید داخلی یا خارجی اشاره دارد، بهگونهای که ساختارهای حیاتی دچار فروپاشی نشده و ثبات و توسعه پایدار حفظ شود.۷
ابعاد این مفهوم گسترده و چندوجهی است و صرفاً به حوزه روانشناختی محدود نمیشود. ابعاد اصلی تابآوری ملی شامل:
تابآوری اقتصادی (حفظ ثبات در برابر نوسانات جهانی و تحریمها)، تابآوری اجتماعی (انسجام، سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی)، تابآوری سیاسی (حفظ ثبات و کارآمدی نهادی) و تابآوری فرهنگی (حفظ هویت، ارزشها و استفاده از سنتها برای مقابله با سختیها) است.۷
با توجه به چالشهای چندوجهی که جامعه ایران با آن مواجه است، از جمله نوسانات اقتصادی، تحریمها و بحرانهای زیستمحیطی ۸، مداخلهای که صرفاً بر بعد روانشناختی فردی تمرکز کند، نمیتواند به طور مؤثری به تقویت تابآوری ملی چندوجهی کمک کند.
این درک از ماهیت پیچیده بحرانها، ضرورت اتخاذ یک رویکرد جامع، میانرشتهای و اجتماعی-فرهنگی در توسعه تابآوری را تأیید میکند.
رسانههای تخصصی که در صدد تقویت تابآوری اجتماعی هستند، عملاً با پوشش دادن نهادهای فرهنگی، مذهبی و صنعتی، به صورت یکپارچه در حال خدمت به ابعاد اجتماعی، فرهنگی و تا حدودی اقتصادی تابآوری ملی هستند.
تابآوری اجتماعی و نقش رسانههای تخصصی در تسهیلگری
تابآوری اجتماعی (Social Resilience) به توانایی یک جامعه برای مقابله، سازگاری، حفظ کارکردهای اساسی و بهبود پس از تجربه چالشها و بحرانها اطلاق میشود.۱۲
این ظرفیت با تقویت انسجام، همبستگی و شبکههای حمایتی، اعتماد میان افراد و نهادها را افزایش میدهد.۷
در این میان، رسانهها به عنوان عامل واسط میان مردم و نهادهای حاکمیتی، نقشی انکارناپذیر در تبیین ابعاد بحران، شکلدهی به افکار عمومی، ایجاد آرامش روانی و ترویج همبستگی اجتماعی ایفا میکنند.۱۵
رسانه تابآوری ایران به عنوان پرتال تخصصی و مرجع رسمی آموزش و پژوهش در حوزه تابآوری اجتماعی، با تأکید بر بومیسازی محتوا و انطباق آن با فرهنگ و ارزشهای ایرانی، به توسعه دانش بومی میپردازد.
