فهرست عناوین [پنهان]
- آموزش، پژوهش و توسعه تاب‌آوری
- مقدمه: تبیین بستر برای رویکرد سیستمی به تاب‌آوری
- مبانی نظری و مفهومی: پارادایم پژوهش (Pazhouhesh)
- آموزش و اثربخشی مداخلات مبتنی بر شواهد (Amoozesh)
- بافت فرهنگی و توسعه فراملیتی (تقاطع پژوهش و توسعه)
- توسعه سیستمی تاب‌آوری و چارچوب‌های سیاستی (Tose’e)
- ارزیابی انتقادی و جهت‌گیری‌های آتی (الزامات پژوهش و توسعه)
- نتیجه‌گیری: سنتز و مسیرهای یکپارچه برای توسعه تاب‌آوری
آموزش، پژوهش و توسعه تاب‌آوری
پژوهشی از دکتر جواد طلسچی یکتا – بنیانگذار رسانه تاب آوری ایران (resiliencemedia.ir)
مدرس کشوری تاب آوری در سـازمانها و دانشـگاههای مختلف کشور
مقدمه: تبیین بستر برای رویکرد سیستمی به تاب‌آوری
علم تاب‌آوری روان‌شناختی در دهه‌های اخیر، در واکنش به تشدید عوامل استرس‌زای جهانی، از جمله درگیری‌های ژئوپلیتیکی، بلایای طبیعی و تحولات سریع اجتماعی ۱، به‌طور فزاینده‌ای اهمیت یافته است.
تاب‌آوری، در سطح بنیادی، به عنوان یک فرآیند پویا تعریف می‌شود که شامل انطباق مثبت در بستر تجربه ناملایمات قابل توجه است.۲ این ناملایمات می‌توانند از درگیری‌های روزمره تا رویدادهای بزرگ زندگی متغیر باشند، و تاب‌آوری مستلزم آن است که فرد در جریان این ناملایمات، عملکرد مثبتی از خود نشان دهد.۴
تکثیر پژوهش‌ها در این زمینه نه تنها نشان‌دهنده علاقه صرف آکادمیک، بلکه حاکی از ضرورت اجتماعی برای توسعه مکانیسم‌هایی است که بقا و شکوفایی افراد، سازمان‌ها و جوامع را تضمین کند.
هدف از این مقاله پژوهشی، سنتز یافته‌های تجربی بین‌المللی در سه ستون اصلی حوزه تاب‌آوری است:
پژوهش (Pazhouhesh) که به زیربناهای نظری و ارزیابی می‌پردازد؛ آموزش (Amoozesh) که اثربخشی و محدودیت‌های مداخلات مبتنی بر شواهد را بررسی می‌کند؛ و توسعه (Tose’e) که به چارچوب‌های سیستمی و سیاستی برای نهادینه‌سازی ظرفیت‌های تاب‌آوری می‌پردازد.
این گزارش به دنبال فراتر رفتن از توصیف صرف، و درگیر شدن با نقد مفهومی، تعصبات فرهنگی، و چالش‌های پایداری است تا مسیرهای یکپارچه‌ای را برای توسعه تاب‌آوری پایدار، حساس به فرهنگ، و مبتنی بر اخلاق ارائه دهد.
مبانی نظری و مفهومی: پارادایم پژوهش (Pazhouhesh)
بخش پژوهش، سنگ بنای درک ما از تاب‌آوری را تشکیل می‌دهد و نشان می‌دهد که چگونه تعاریف نظری از یک مفهوم ایستا به یک دیدگاه جامع و سیستمی تبدیل شده‌اند.
تعریف تاب‌آوری: از ویژگی فردی تا سیستم پویا
تاب‌آوری به مثابه یک مفهوم نظری، دستخوش چندین تغییر پارادایمی شده است.۵
در حالی که تعاریف اولیه تاب‌آوری را به عنوان یک ویژگی ثابت یا یک صفت شخصیتی تلقی می‌کردند ۶، درک معاصر، تاب‌آوری را به‌طور جهانی به عنوان یک فرآیند پویا تعریف می‌کند که با زمان و زمینه تغییر می‌کند.۳
این فرآیند پویا مستلزم دو شرط حیاتی است: قرار گرفتن در معرض تهدید یا ناملایمات قابل توجه، و دستیابی به انطباق مثبت با وجود آن آسیب‌های عمده.۲
این تحول نظری به طور فزاینده‌ای بر دیدگاه سیستمی رشدی تأکید دارد، که در آن تاب‌آوری به عنوان “ظرفیت یک سیستم پویا برای سازگاری موفقیت‌آمیز با چالش‌هایی که عملکرد، بقا یا توسعه آن را تهدید می‌کند” تعریف می‌شود.۷
در این دیدگاه، تاب‌آوری فردی به شدت به تاب‌آوری سیستم‌های دیگر (مانند خانواده‌ها، مدارس یا سازمان‌ها) وابسته است.۴ این بینش که نتایج رشدی فرد توسط سیستم‌های متعددی که با یکدیگر تعامل دارند شکل می‌گیرد ۷، این ضرورت را توجیه می‌کند که تمرکز مداخلات باید از سطح صرفاً خرد (فرد) به سطح کلان (سیستم‌ها) منتقل شود.
